-- گواستنه‌وه‌ى كه‌بودوه‌ند له‌ ژورى تاكه‌كه‌سى بۆ بێهدارى زیندان-- ئەشكەوتی قەڵایچی بۆكان مەترسیی وشكبوونی لێدەكرێ‌__ رۆژی جیهانی زەویی پاک وچالاکیی ژینگەپارێزی لە شارەکانی کوردستان__ كچانی شیناوێ لەبیریان ناچێتەوە__  دواكه‌وتنى ١٠ مانگ حه‌قده‌ستى كرێكارانى خۆرى ورمێ__ دادگای مافه‌كانی مرۆڤی ئەوروپا له‌سه‌ر زمانی کوردی تورکیا سزا دەدات__  رەخنەى نوێنه‌رانى مه‌جلیسى رژێم لە وەزیری داد __ مانگرتن له‌ خواردنى زیندانیانى سیاسى زیندانى ته‌برێز__ كوشتنى زیندانیێك له‌ زیندانى شارى كورد__ ژمارەی پەنابەرانی سووری لە تورکیا گه‌یشته‌ یەک ملیۆن

گواستنه‌وه‌ى كه‌بودوه‌ند له‌ ژورى تاكه‌كه‌سى بۆ بێهدارى زیندان
به‌ دواى خراب بوونى بارودۆخى جه‌سته‌یى  مه‌حه‌مه‌د سدیق كه‌بوودوه‌ند زیندانى سیاسى كورد، له‌ ژورى تاكه‌كه‌سى به‌ندى ٣٦٠ زیندانى ئه‌ڤینه‌وه‌ بۆ بێهدارى زیندان گوازرایه‌وه‌. به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان، مه‌حه‌مه‌د سدیق كه‌بودوه‌ند له‌ زیندانیانى سیاسى كوردى به‌ندى ٣٥٠ ئه‌ڤین كه‌ دواى هێرشى پاسداره‌ به‌كرێگیراوه‌كانى رژێمى ئاخوندى له‌ رۆژى پێنجشه‌ممه‌ ره‌شى رابردوو و به‌ دواى لێدان و شكه‌نجه‌ى زۆر ده‌ست و ده‌نده‌كانى سینه‌ى به‌ توندى بریندار كرابوو، له‌ ژورى سێ بۆ ژورى تاكه‌كه‌سى گواستبویانه‌وه‌به‌ هۆى خراب بوونى بارى جه‌سته‌یى ئه‌مرۆ بۆ بێهدارى زیندان گوازرایه‌وه‌. جێگه‌ى باسه‌ كه‌ كه‌بودوه‌ند سه‌ره‌رِاى ئه‌و بریندارییه‌ نه‌خۆشى دڵى هه‌یه‌ كه‌ بارودۆخى جه‌سته‌یى ئه‌و زیندانییه‌ بووه‌ به‌ هۆى نیگه‌رانى بنه‌ماڵه‌كه‌ى و چالاكانى مافى مرۆڤ.








ئەشكەوتی قەڵایچی بۆكان مەترسیی وشكبوونی لێدەكرێ‌
 ئەشكەوتی قەڵایچی كە بەیەكێک لە جوانترین و دڵڕفێترین ئەشكەوتەكانی ئێران دێتە ئەژمار، بۆتە ئامانجی پلانی ناستاندارد و كاری بەردەوامی لۆدێڕ و بۆڵدێزێڕەكان لەرزەی خستۆتە پەیكەری ئەو ئەشكەوتەوە. بەپێی هەواڵی هەواڵدەریی كوردپا، ماوەیەكە ناوەندە پێوەندیدارەكانی رژێمى ئاخوندى ئێران بە بیانووی سەرنج راكێشانی خەڵكی بۆ لای ئەشكەوتی قەڵایچی و كردنی بە شوێنێكی گەشتیاری، دەستیان داوەتە هەڵكەندنی ئەو ئەشكەوتە. لێپرسراوانی حكوومەتی لەبۆكان دەڵێین كە دەروازەی چوونە ژووری ئەشكەوتە چكۆڵەیە و دەیانهەوێ‌لە شوێنێكی دیكەی ئەشكەوتی قەڵایچی دەروازەی چوونە ناوی ئەشكەوتەكە بكەنەوە. لەو بارەیەوە سایتی زریان لەزاری بەرپرسی ئەنجومەنی ئەشكەوتناسانی ئێرانەوە بڵاوی كردبۆوە، بە لێدانی تونێل و هەڵكەندنی ئەشكەوتەكە، ئاو و سەرچاوە ئاوییەكانی ناو ئەشكەوتی قەڵایچی بەرەو وشكبوون دەڕوات و لە داهاتوودا دەبێتە هۆی وشكبوونی ئەشكەوتەكەش و هیچ تەڕایەییەكی نامێنێ‌. ئەشكەوتی قەڵایچی وەكوو قووڵترین و جوانترین ئەشكەوتی ئێران لە ١٠ كیلۆمیتری باكووری شارستانی بۆكان و لەنزیك تەپۆڵكەی كەونارایی قەڵایچی هەڵكەوتووە. پێكهاتە و هەڵكەوتەی ئەشكەوتەكە بە حوكمی ئەوەی كە "ئاهەكی‌یە" هەڵگری كار كردن و هەڵكەندنی نییە و بە تەوی لێپرسراوی ئەنجومەنی ئەشكەتناسانی ئێران ئەگەر بێت شوێنی چوونەژوورێكی دیكە لەو ئەشكەتەدا دروست بكرێت، ئەگەری رووخانی ئەشكەوتەكە شتێكی بەدوور لەچاوەڕوانی نابێت.








رۆژی جیهانی زەویی پاک وچالاکیی ژینگەپارێزی لە شارەکانی کوردستان
 لە درێژەی چالاکیی ژینگەپارێزی و خاوێن کردنەوەی سروشت و سەیرانگەکانی کوردستانی ئێران، چالاکانی ژینگەپارێزیی شارەکانی پاوە، بۆکان و سەلاسی باوەجانی ژینگەی شارەکەیان خاوێن کردەوە. بەپێی راپۆرتی هەواڵدەریی کوردپا، رۆژی سێ‌شەممە رێکەوتی ٢ی بانەمەڕ سەیرانگەی ویمیر لە شاری پاوە لەلایەن چالاکانی ژینگەپارێزی سەربە ئەنجومەنە چالاکەکانی ئەو شارەوە، لە زبڵ و پاشماوە خاوێن کرایەوە. ئەو چالاکی خاوێن کردنەوەیە، کە بە بۆنەی رۆژی جیهانیی زەویی پاک بەڕێوەچوو، تیایدا ژمارەیەک لە NGO و ئەنجومەنە فەرهەنگی‌یەکانی شاری پاوە بە دروشمی "ئێمەش ئاوێتەی کۆڕی ژینگەپارێزان بووین" بەشدارییان کرد. لەلایەکی دیکەوەو  کۆمەڵێک لە ژینگەپارێزانی شاری بۆکان لە حەرەکەتێکی خۆڕسکدا چالاکییەکی ژینگەپارێزییان بەڕێوە برد. لەو چالاکییەدا کە سەیرانگەی "کێوە رەش"ی شاری بۆکان خاوێن کرایەوە، بە دروشمی "لە داوێنی سروشت زبڵ و پاشماوە فڕی نەدەین" رێکخرابوو. شارستانی سەلاسی باوەجانیش لەو چالاكیانە بێبەریی نەبووە و چالاكانی ژینگەپارێزی شارەكەیان لەبوونی ئاشغاڵ و پاشماوەكان خاوێن كردۆتەوە.








كچانی شیناوێ لەبیریان ناچێتەوە
به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان،  ١٧ مانگ بەسەر ئاگرگرتنی سۆبەی قوتابخانەی كچانی شیناوێی پیرانشار تێدەپەڕێ، كە تێیدا ٢٩ قوتابی سووتان و ٢ـی دیکەش گیانیان لەدەست دا. لەو رووداوەدا به‌رپرسانى رژێمى ئاخوندى وه‌ك پێویست فریای قوربانیان نەكەوتن، بەڵام خەڵك و دامەزراوە مەدەنییەكان هەرچییان لەدەست هات كردیان. تاكوو ئێتا رژێمى ئاخوندى هەوڵی جدی بۆ نۆژەنكردنەوەی قوتابخانەكان بە پێی پێوەرە ستانداردەكان نەداوە، بۆیە تاوەكو بیمەی تەواوی قوربانیانی شیناوێ نەدرێ و قوتابخانەكان بە باشی نۆژەن نەكرێتەوە، كچانی شیناوێ بیرەوەری خۆیان لەبیر ناچێتەوە. جێگه‌ى باسه‌ كه‌ تاكوو ئێستا چه‌ندین جار دایك و باوكى ئه‌و كچه‌ سووتاوانه‌ له‌ ئاست  گوێنه‌دانى به‌رپرسانى رژێم به‌ ده‌رمانى ئه‌و خوێندكاره‌ سووتاوانه‌ ناره‌زایه‌تییان ده‌ربرێوه‌ و تاكوو ئێستا ولامیان وه‌ر نه‌گرتووه‌.








دواكه‌وتنى ١٠ مانگ حه‌قده‌ستى كرێكارانى خۆرى ورمێ
٦٠ كریكارى كارخانه‌ى خۆرى ورمێ له‌مه‌رِ دواكه‌وتنى ١٠ مانگ حه‌قده‌ست و نوێ نه‌كردنه‌وه‌ى ده‌فته‌رچه‌ى بێمه‌ى ته‌ئمینى كۆمه‌لایه‌تى ناره‌زایه‌تییان پیشان دا. به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان، كۆمه‌ڵێك له‌ كرێكارانى كارخانه‌ى خۆرى ورمێ، له‌ كارخانه‌كانى ناوه‌ندى غه‌زایى ئسپۆنا به‌ كۆبوونه‌وه‌ له‌ به‌رده‌م ده‌فته‌رى هه‌واڵده‌رى حكومه‌تى ئیلنا ناره‌زایه‌تى خۆیان له‌مه‌رِ دواكه‌وتنى ١٠ مانگ له‌ وه‌رگرتنى حه‌قده‌سته‌كانیان پێشان دا. به‌ پێى وته‌ى یه‌كێك له‌ كرێكاره‌كان ساحێب كاره‌كه‌یان زیاتر له‌ دوو میلیارد تمه‌ن به‌ سازمانى ته‌ئمینى كۆمه‌لایه‌تى قه‌رزاره‌ و ئه‌و سازمانه‌ش له‌ نوێ كردنه‌وه‌ى ده‌فته‌رچه‌ى ئه‌و كرێكارانه‌ خۆى ئه‌بوێرێت، ئه‌و كرێكاره‌ هه‌روه‌ها وتى سه‌ره‌رِاى ئه‌وه‌یكه‌ به‌رپرسانى پارێزگا و به‌ تایبه‌تى به‌رپرسانى ئیداره‌ى كارى ورمێ ئاگایان له‌ دواكه‌وتنى حه‌قده‌ستى ٦٠ كرێكارى ئه‌و كارخانه‌یه‌ هه‌یه‌ به‌لام تا ئێستا هیچ كارێكیان بۆ ئه‌و كرێكارانه‌ نه‌كردووه‌ و كارخانه‌كه‌ش له‌ حاڵى داخراندایه‌.








 دادگای مافه‌كانی مرۆڤی ئەوروپا له‌سه‌ر زمانی کوردی تورکیا سزا دەدات
دادگای مافه‌كانی مرۆڤی ئەوروپا، ڕەخنەی توند لە حکومەتی تورکیا دەگرێت بەهۆی قەدەغەکردنی قسەکردنی کەسوکاری زیندانیان لەکاتی چاوپێكه‌وتنیاندا و سزای ماددی بەسەر ئه‌و وڵاته‌دا سەپاند. به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان، دادگای مافه‌كانی مرۆڤی ئەوروپا لەبارەی سکاڵای ٥ زیندانی سیاسی کورد کە لە ساڵی ٢٠٠٦ بەهۆی قسەکردنیان لەگەڵ کەسوکارییان بە زمانی کوردی، ڕوبەڕوی ئەشکەنجە بوونەته‌وە، بڕیاریدا سزای ماددی بەبڕی ٢٧٠٠ یۆرۆ بەسەر تورکیادا بسەپێنێت و حکومەتی تورکیا ناچارکرا ئەو بڕە پارەیە بدات بە زیندانییەکان کە ئەشکەنجە درابوون. هەر لە بڕیارنامەکەی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا، ڕەخنەی توند لە تورکیا گیراوە و ئاماژە بۆ ئەوە کراوە، لە زیندانەکانی تورکیا هاوپەیمانێتی مافی مرۆڤی ئەوروپا پێشێل کراوە، لەگەڵ ئەوەشدا دادگاکە زمانی کوردی بەیەکێک لە زمانە زیندووەکانی تورکیا ناوبردووە و بەمافی کوردانی زانیوە کە بەزمانی خۆیان قسە و مامەڵە بکەن.









رەخنەى نوێنه‌رانى مه‌جلیسى رژێم لە وەزیری داد 
 به‌ پێى راپۆرتىهه‌واڵده‌ری حكومه‌تى شه‌ق،  ٩ نوێنەری مه‌جلیسى ئاخوندى لەبارەی هێرش بۆسەر بەندی ٣٥٠ى زیندانیانى سیاسى زیندانی  ئەڤینى تاران رەخنەیان لە وەزیری دادی ئەو رژێمه‌ گرتووە و داوایان لێكردووە هێرشی هێزە ئەمنییەكان بۆسەر ئەو زیندانییانە لە كۆمیسیۆنی ئاسایشی نەتەوەیی رژێم تاوتوێ بكرێت و چاو لە فیلمی رووداوەكە بكەن. ئەو ٩ پەرلەمانتارە دەڵێن، وەزیری داد دەبێ بەرپرسیارێتی خۆی بەجێ بێنێ و لەو بارەیەوە لێكۆڵینەوە بكات. جێگه‌ى باسه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ى چه‌ند رۆژى رابردوودا پاسداره‌كانى زیندانى ئه‌ڤین هێرشیان كرده‌ سه‌ر به‌ندى زیندانیانى سیاسى كه‌ له‌و هێرشى وه‌حشییانه‌دا كۆمه‌ڵێكى به‌رچاوو له‌و زیندانییانه‌ به‌ توندى بریندار بوون و تاكوو ئێستاش چاره‌سه‌ریان بۆ نه‌كراوه‌.








مانگرتن له‌ خواردنى زیندانیانى سیاسى زیندانى ته‌برێز
٦ كه‌س له‌ زیندانیانى سیاسى زیندانى ناوه‌ندى ته‌برێز مانیان له‌ خواردن گرت. به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان، له‌ ناره‌زایه‌تى به‌ بارودۆخى ناله‌بارى ناو زیندان و كرده‌وه‌ى غه‌یره‌ مرۆڤانه‌ى به‌رپرسانى زیندانى ته‌برێز ٦ كه‌س له‌ زیندانیانى سیاسى زیندانى ناوه‌ندى ئه‌و شاره‌ له‌ رۆژى پێنجشه‌ممه‌ ٢٨ى خاكه‌لێوه‌ ده‌ستیان داوه‌ته‌ مانگرتن له‌ خواردن. ناوى پێنج كه‌س له‌و زیندانییانه‌ بریتییه‌ له‌، محمد فه‌زلى، شه‌هرام زادمێهر، ئارش محمدى، فه‌زلىزاده‌ و ره‌زاقۆلیزاده‌، جێگه‌ى باسه‌ كه‌ ئه‌و زیندانییانه‌ به‌ تۆمه‌تى ته‌بلیغ دژ به‌ نیزام و كرده‌وه‌ دژبه‌ ئه‌منییه‌تى نه‌ته‌وه‌یى زیندانى كراون.








كوشتنى زیندانیێك له‌ زیندانى شارى كورد
ده‌ست و په‌یوه‌نده‌كانى رژێمى ئاخوندى له‌ زیندانى شارى كورد زیندانیێكى لاویان به‌ ناوى عه‌باس مه‌ولایى كوشت. به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان، عه‌باس مه‌ولایى كه‌ به‌ هۆكارى قه‌رزار بوون ده‌ستبه‌سه‌ر كرابوو چاونه‌ترسانه‌ به‌ به‌رده‌وامى دژ به‌ خامنه‌یى و به‌كرێگیراوانیترى نیزام قسه‌ى ده‌كرد و جینایه‌ته‌كانیانى باس ده‌كرد و به‌م هۆیه‌ش چه‌ندین جار خرابووه‌ ژێر شكه‌نجه‌ و ئازارى زۆره‌وه‌.  مه‌ولایى له‌ به‌ره‌به‌یانى رۆژى سێشه‌ممه‌ ٢ى بانه‌مه‌رِ ده‌كه‌وێته‌ به‌ر ئامانجى وه‌سیله‌ێكى تیژ و له‌ ئاكامدا ده‌مرێت. جێگه‌ى باسه‌ كه‌ هه‌موو زیندانیانى ناوو ئه‌و زیندانه‌ به‌رپرسانى رژێم به‌ هۆكارى كوژرانى ئه‌و زیندانییه‌ ناوو ده‌به‌ن و ده‌ڵێن له‌ ناوو زیندان كه‌ هه‌موو شوێنێكى به‌ كامێره‌ى چاودێرى كۆنترۆڵ كراوه‌ كێ ده‌توانێت كه‌سێك بكوژێت جگه‌ له‌ به‌رپرسانى ناوو زیندانى رژێم.








ژمارەی پەنابەرانی سووری لە تورکیا گه‌یشته‌ یەک ملیۆن
ژمارەی پەنابەرانی سووریا لە تورکیا گەیشتووەتە یەک ملیۆن پەنابەر. تورکیاش لەسەر سیاسەتی دەرگا واڵاکردن بەردەوام دەبێت. به‌ پێى راپۆرتى هه‌واڵده‌رییه‌كان، رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک وەزیرانی تورکیا لە وتاری هەفتانەیدا لە بەردەم پەرلەمانتارانی پارتەکەی (داد و گەشەپێدان) رایگەیاند "ژمارەی برایانی سووریا کە هاتوونەتە تورکیا گەیشتووەتە نزیکەی یەک ملیۆن كەس". ئەرۆغان لە وتارەکەیدا جەختیکردەوە لەسەر بەردەوامیدان بە سیاسەتی دەرگا واڵاکردن بە رووی پەنابەرانی مەدەنی سووری، کە بەهۆی شەڕوپێکدادانەکان روویان لە تورکیا کردووە. ئەردۆغان ئاماژەی بەوەشکرد، کە تورکیا زیاتر لە دوو ملیار دۆلاری بۆ نیشتەجێبوونی پەنابەرانی سووریا لە وڵاتەکەی تەرخانکردووە. بەگوێرەی ئاماری روانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ، لە سەرەتای سەرهەڵدانی شەڕوپێکدادانەکان لە مانگی مارسی ٢٠١١ تاوەکو ئێستا، زیاتر لە ١٥٠ هەزار کەس لە سووریا کوژراون و بە ملیۆنان كەسیش ئاوارەبوونە.

ڕێکه‌وت: 2014-04-23 11:51:47
به‌شی ( هه‌واڵه‌كانى كوردستان، ئێران و جیهان ٣ى بانه‌مه‌رِى ١٣٩٣ )