هۆگرله‌ دوای كۆتایی شه‌رِی سارد و دارِمانی بلوك و هه‌یمه‌نه‌ی سۆڤیه‌ت ، ولاتانی ناوه‌ند و رۆژهه‌لاتی ئوروپا له‌ ژێر سێبه‌ری قورسی ئه‌و ئیمپراتوریه‌ هاتنه‌ ده‌ر و سه‌ربه‌ خۆییان راگه‌یاند . ئێستا پۆتین سه‌رۆك كۆماری روسیا به‌ ته‌مایه‌ دیسان ئه‌و ئیمپراتۆریه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئامریكا و ئوروپادا دروست بكاته‌وه‌ و ئه‌وولاتانه‌ له‌ ده‌وری خۆی كۆبكاته‌وه‌ كه‌ پێشتر له‌ سۆڤیه‌ت جیا بوونه‌وه‌ و له‌و باره‌شدا هه‌ندێك سیاسیه‌تی نادرووست و چه‌واشه‌كارانه‌ی گرتۆته‌ به‌ر كه‌ هاوشێوه‌ی سیاسه‌ته‌ سه‌كوتكه‌رانه‌كه‌ى ئیستالینه‌ و ئامریكاش له‌ به‌رامبه‌ردا بێ ده‌نگ...
دانه‌نیشتووه‌ و هه‌ڵوێست و كاركردی خۆی هه‌یه‌ . له‌ ساڵی ١٩٩١ وه‌ كه‌ ئۆكراین سه‌ربه‌خۆیی خۆی راگه‌یاندوه‌ به‌رده‌وام له‌ ژێر چاوه‌دێری و هه‌رِه‌شه‌ی روسیا دا بووه‌  . ساڵی ٢٠٠٤ ویكتۆر یانوكۆویچ كه‌ سه‌ر به‌ روسیا بوو ، بوو به‌ سه‌رۆك كۆمار به‌لام پاش ئه‌وه‌ی ده‌نگۆی ساخته‌كاری له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا هاته‌ پێش به‌ حوكمی پارله‌مان هه‌لبژاردنه‌كان به‌تاڵ كرایه‌وه‌ و دیسان له‌ سالی ٢٠٠٥ دا به‌ چاوه‌دێری چه‌ندین وڵات و نوینه‌رانی نه‌ته‌وه‌یه‌ك گرتووه‌كان هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌رِیوه‌ چوو و بۆ یه‌كه‌م جار كه‌ هه‌ڵبژاردنێكی ئازاد ئه‌نجامدرا ، ویكتۆر یوشچنكۆ ره‌قیبی پێشووی یانوكۆویچ بوو به‌ سه‌رۆك كۆماری ئه‌و وڵاته‌ . سالی ٢٠٠٤ و به‌دوای نارِه‌زایه‌تی خه‌ڵك له‌ سه‌ر ساخته‌كاری حكومه‌ت له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا و ده‌رمانخواردكردنی ویكتۆر یوشچنكۆ ، ئالای نارنجی (حیزبی نیشتمانی) بووه‌ ره‌مزی نارِازییان و به‌ ئاكار و نافه‌رمانی مه‌ده‌نی شورِشێكیان به‌رپا كرد كه‌ به‌ شورشی نارنجی ناسرا . پێشتر شۆرشی له‌و شێوه‌ له‌ چێكوسلاواكی ١٩٨٩ ، سێربیا له‌ سالی ٢٠٠٠ ( شورشی ٥ ئۆكتۆبر ) ، له‌ گورجستان له‌ ٢٠٠٣ (شورشی گولی سوور) و هاوكات له‌ ساڵی ٢٠٠٥ له‌ قرقیزستان ( شورشی گوڵی لاله‌ ) رویاندابوو كه‌ خاڵی هاوبه‌شی هه‌موویان (بێجگه‌ قرقیزستان كه‌ تووشی توند و تیژی بۆوه‌ ) ئه‌وه‌ بوو كه‌ رژیمه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ كه‌ پێشتر به‌رنامه‌كانی كمونیستیان تیا به‌رِێوه‌ ئه‌چوو كه‌وتنه‌ به‌ر هروژمی نارِه‌زایه‌تی خه‌ڵكی ئازادیخواز ، چونكا گۆرِانكاری له‌ سیسته‌می حكومه‌تیدا نه‌ده‌كرا وله‌ به‌رِێوه‌ بردنی كارو باری وڵات و به‌ تایبه‌ت بواری سیاسی و ئابووریدا تووش هه‌ڵه‌ و شكست ببوون و دواتر هه‌ڵه‌ی تر وه‌ك ساخته‌كاری له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا ئه‌بووه‌ هۆی سه‌ر هه‌ڵدانی ناره‌زایه‌تیه‌ كۆنه‌كان . ئه‌و جۆره‌ شۆرِشانه‌ كه‌ ئامانجیان به‌دیهێنانی گۆرِان له‌ به‌رِێوه‌به‌رایه‌تی وڵاته‌ به‌ ئاكاری مه‌ده‌نی و به‌ بێ خوێنرشتن ، به‌ شۆرِشی ره‌نگی یان مه‌خمه‌ڵی ناسراون . ساڵی ٢٠١٠ بوو كه‌ دیسان یانوكۆویچ  به‌ پشتیوانی روسیا و ده‌ستكاری هه‌ڵبژاردنه‌كان هاته‌وه‌ سه‌ركار و خاتوو یولیا تیمۆشێنكۆی خسته‌ زیندان كه‌ سه‌روك وه‌زیرانی ئه‌وولاته‌ بوو . تا ئه‌وه‌ی حه‌وتوویه‌ك له‌مه‌وبه‌ر و به‌ دوای شورشی خه‌ڵك و هه‌ڵاتنی یانكۆویچ بۆ روسیا ، به‌ ده‌نگی پارله‌مانی ئۆكراین ئازاد كرا . 
ئۆكراین كه‌ دووهه‌مین وڵاتی گه‌وره‌ی ئوروپا له‌ دوای رووسیایه‌ ، به‌ هۆی پێگه‌ی ئیستراتیژیكی و سیاسی له‌ ئوراسیا و دراوسێیه‌تی له‌ گه‌ڵ رووسیا گرینگی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ له‌ جیهاندا و هه‌ر بۆیه‌ش شۆرشی ئه‌مجاره‌ی خه‌ڵكی ئۆكراین و دووركه‌وه‌تنه‌وی له‌ رووسیا و نزیك بوونه‌وه‌ی له‌ رۆژئاوا و ئامریكا زۆر گرینگه‌ و كاریگه‌ریه‌كانی هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ له‌ جیهاندا و به‌ تایبه‌تی له‌ ناوچه‌ی ئوراسیا به‌دی ئه‌كرێت و به‌و پێیه‌ش كاریگه‌ریی له‌ سه‌ر ئێران ده‌بێت .
له‌ مانگی پیشوودا و له‌ سه‌ر پێمل نه‌بوونی یانوكۆویچ بو به‌ستنی گرێبه‌ستی ئابووری له‌گه‌ڵ ئوروپا و ناچاركردنی خه‌ڵك به‌ قه‌بوولی مه‌جموعه‌یه‌ك گرێبه‌ستی سیاسی و نیزامی و ئابووری له‌گه‌ڵ رووسیا و دژی قازانجه‌كانى خه‌ڵكی ئۆكراین ، دیسانه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵدانی نارِه‌زایه‌تیه‌كانی سیاسی ده‌ستی پێكرده‌وه‌ و داخوازیه‌كانی خه‌ڵك له‌ سه‌ر به‌رِێوه‌به‌رایه‌تی دیموكراسیانه‌ی وڵات و چوون بۆ ناو یه‌كیه‌تی ئوروپا و راگرتنی گرێبه‌سته‌كانی ئابوری و سیاسی له‌گه‌ڵ رووسیا زه‌ق كرانه‌وه‌ .
له‌ دوای سه‌ركووتی بێره‌حمانه‌ی خه‌لكی ئێران له‌ ٣٥ سالی رابردوودا و به‌ تایبه‌ت نارِه‌زایه‌تیه‌كان به‌ ساخته‌كاری له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ساڵی ٨٨ ، به‌رپرسانی رژیم پێیان وابوو كه‌ به‌و فێڵ و سه‌ركوته‌ ، ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یان بۆ هه‌تایه‌ بیمه‌ كراوه‌ و ئیتر كه‌س ناتوانێ دژی كاره‌كانیان نارِه‌زایه‌تی بنوێنێ . به‌هاری عه‌ره‌بی و شۆرِشی ئۆكراین ئه‌و خه‌یاڵه‌ی پوچه‌ڵ كردنه‌وه‌ و له‌ تازه‌ترین باسدا پوورمحه‌مه‌دی كه‌ راوێژكاری حه‌سه‌ن رۆحانی و وه‌زیری داده‌وه‌ریه‌ و ده‌ستێكی باڵای له‌ كوشتاری خه‌ڵكانی بێ تاوانی ئێراندا هه‌یه‌ نیگه‌رانی خۆی له‌ شۆرِشی نارنجی ٢ ی ئۆكراین ده‌ربرِیوه‌ و ووتویه‌تی كه‌" دوستانی رژیم له‌و باره‌وه‌ خه‌م و نیگه‌رانیان نه‌بێ ". دیاره‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و رووداوه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی رژیمی نیگه‌ران نه‌كردایه‌ پێویست نه‌بوو كه‌ وابڵێن . سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی نارِه‌زایه‌تی خه‌ڵكی ئۆكراین له‌وباروه‌ بۆ سه‌رانی رژیم نیگه‌رانی هێنه‌ره‌ چونكه‌ ئه‌وان پێیان وابوو كه‌ به‌ هاتنه‌ سه‌ركاری حكومه‌تێكی سه‌ر به‌ روسیا له‌ ئۆكراین و زیندانی كردنی كاربه‌ده‌ستانی پێشوو و چالاكوانانی مافه‌ مه‌ده‌نیه‌كان ئیتر سه‌رهه‌ڵدانی شورشێكی تر مه‌حاڵه‌ و بۆیه‌ خویان دڵخۆش كردبوو كه‌ له‌ ئێرانیش به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ دوای سه‌ركوتی ساڵی ٨٨ ئه‌توانن پاڵی لی بده‌نه‌وه‌ و ئه‌رخه‌یان بن كه‌ هیچ نارِه‌زایه‌تیه‌ك روو نادات چ بكات به‌ شۆرِشی جه‌ماوه‌ری .
به‌هاری عه‌ره‌بی و شۆرشی ئۆكراین و نارِه‌زایه‌تیه‌كانی ئه‌م دواییانه‌ی خه‌ڵكی ئیسفه‌هان و خورم ئاباد و به‌ تایبه‌ت به‌ختیاریه‌كان ئاخونده‌كانی نیگه‌ران كردووه‌ كه‌ نه‌كات شورِشێكی گه‌وره‌تر له‌ رێ دابێت . بێگومان نیگه‌رانیه‌كه‌یان به‌ جێیه‌ ، چونكه‌ چوار مانگ له‌وه‌ پێش كه‌ نارِه‌زایه‌تیه‌كان به‌ شێوه‌یه‌كی ئاسایی له‌ ئۆكراین سه‌ری هه‌ڵدا پێشبینی ئه‌م رۆژه‌ نه‌ده‌كرا . بریار وابوو له‌ سالی ٢٠١٥ دا هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌رِێوه‌ بچێت و ئه‌گه‌ری سه‌رهه‌ڵدانی هه‌رجۆره‌ نارِه‌زایه‌تیه‌ك بۆ كاتی هه‌لبژاردنه‌كان پێشبینی ده‌كرا ،  نه‌ك ئیستا . گه‌رچی زۆر كه‌س وای لێك ئه‌ده‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ گه‌ڵاڵه‌یه‌كه‌ به‌ ده‌ستكیسی ئامریكا و بۆ فشار خستنه‌ سه‌ر هه‌ڵوێستی رووسیا له‌ هه‌مبه‌ر سوریا وئێران و له‌ درێژه‌ی به‌رنامه‌كانی ئامریكا دایه‌ بۆ گۆرِینی ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئۆراسیا و جیهان به‌ لای خۆیدا و به‌ تایبه‌ت له‌ئێستادا كه‌ به‌ هاوكاری توركیا ئه‌یهه‌وێت پرِۆژه‌ی خه‌تی لوله‌ی گازی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌رِاست بۆ ئوروپا به‌ ئه‌نجام بگه‌یه‌نێت .به‌ڵام راستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكی جیهان به‌ گشتی و وڵاته‌ داخراوه‌كان به‌ تایبه‌تی یه‌ك له‌ دوای یه‌ك خۆیان له‌ به‌ند و سته‌می دیكتاتۆر و سته‌مگه‌ران رزگار ئه‌كه‌ن و وڵاتانێكی وه‌ك روسیا و چین له‌وه‌ زیاتر ناتوانن و ناشبێت ده‌ست به‌ سه‌ر ئیراده‌ و خواستی گه‌لانی ئازایخوازدا بگرن و پشتوانی له‌ رژیمه‌ دیكتاتور و خوێنرِێژه‌كانی جیهان بكه‌ن .
لێره‌دا له‌ سه‌ر پێشه‌كی سه‌روه‌ چه‌ند ده‌رسێكی تری گورانگاریه‌كانی ئۆكراین دێنینه‌ به‌ر باس و دیاره‌ له‌ موعاده‌لاتی جیهانیدا ده‌رس و كاریگه‌ری زیاتری تیا به‌دی ئه‌كرێت :
١. پشت به‌ستن به‌ وڵاتی ده‌ره‌كی هه‌رگیز له‌ مه‌سڵه‌حه‌تی ئه‌و وڵاته‌ تازه‌ پێگرتووانه‌دا نیه‌ . رووسیا تا ئیستا هه‌تا سه‌ر له‌ پشت هیچ وڵاتیك نه‌بوو و ئه‌گه‌ر مه‌سڵه‌حه‌تی كه‌وتبێته‌ مه‌ترسیه‌وه‌ به‌ له‌شكر كێشی سه‌ربازی كێشه‌كانی ئاڵوزتر كردووه‌ . هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای سه‌ربه‌خۆیی ئۆكراین ، رووسیا رێی له‌ پێشكه‌وتنی زیاتری ئه‌و وڵاته‌ گرتووه‌ ، چونكه‌ رووسیا به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆی لا مه‌به‌سته‌ . له‌ باره‌ی ئێرانیشه‌وه‌ ئه‌و وابه‌سته‌یی و پێمل بوونه‌ی رژیمی ئاخوندی بۆ ده‌سه‌ڵاتدارانی مۆسكۆ به‌ سودی خه‌ڵكی ئێران نه‌بووه‌ و هه‌موو پشتگریه‌كانی رووسیا له‌ ئێران له‌ سه‌ر رقه‌به‌ری ئه‌ووڵاته‌ بووه‌ له‌گه‌ڵ ئامریكا ، نه‌ك له‌ سه‌ر ئه‌ساسی یاسا جیهانیه‌كان و په‌یوه‌ندیه‌ دیپلۆماتیكه‌كان . ده‌رسێكی ئوكراین ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پشت به‌ستن به‌ روسیا نابیته‌ هۆی ئه‌وه‌ی دیكتاتوره‌كانی سه‌ر به‌ روسیا له‌ روبه‌روو بوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ نارِه‌زایه‌تیه‌كانی خه‌ڵكانی خۆیان له‌ ئه‌مان دا بن و پشت به‌ستن به‌ روسیا گه‌ره‌نتیه‌ك نیه‌ بۆ مانه‌وه‌یان له‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات .بۆیه‌ ه‌سه‌ڵاتدارانی ئێران به‌ جێی پشت به‌ستن به‌ روسیا و چین ، ئه‌بوایه‌ پشتیان به‌ خه‌ڵكی خۆیان و له‌ خزمه‌ت به‌دیهێنانی داخوازیه‌كانی خه‌ڵكه‌كه‌یان بوایه‌ نه‌ك به‌ جێهێنانی ئه‌مری كاربه‌ده‌ستانی كرێملین .
٢. سه‌ ركوتی بێرِه‌حمانه‌ و زیندانی كردنی ئازایخوازان و راوه‌دوونانی چالاكوانانی مافی مرۆڤ نابێته‌ گه‌ره‌نتی سه‌رهه‌ڵنه‌دانه‌وه‌ی نارِه‌زایه‌تی و شورِشه‌كان ، وه‌ك چۆن دیسان له‌ ئۆكراین به‌ شیوه‌ی سالی ٢٠٠٤ سه‌رهه‌ڵدانی جه‌ماوه‌ری گه‌یشته‌وه‌ ئه‌نجام .
٣. پشت به‌ستن به‌ ئه‌رته‌شی به‌هێز نابێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی دیكتاتوره‌كان له‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات بمێننه‌وه‌ . ئۆكراین له‌ دوای رووسیا گه‌وره‌ترین ئه‌رته‌شی ئوروپای هه‌یه‌ ، به‌ڵام یانوكۆویچ ناچار بوو له‌ وڵات هه‌ڵێت و په‌نا بۆ رووسیا ببات ، چونكا ئه‌رته‌ش تا سه‌ر له‌ به‌رانبه‌ر خواستی هاوبه‌ش و جیدی جه‌ماوه‌ردا ناوه‌ستێته‌وه‌ .  
٤. سه‌ركوتی نارِه‌زایه‌تی گشتی و جوڵه‌ی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی ، به‌ مانای ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ده‌بێت له‌وه‌ به‌دوا خه‌ڵك بۆ رزگار بوون له‌ سته‌می دیكتاتۆره‌كان به‌ هیوای ده‌ست تێوه‌ردانی نیزامی ده‌ره‌كی بن و یان شه‌رِی ناوخۆیی هه‌ڵگیرسێت ، به‌ڵكو ده‌بێ شێوازی كۆن و نۆێ به‌ كار بهێنرێت و نارِه‌زایه‌تی گشتی سه‌ر شه‌قام و گرتنی دامه‌زراوه‌ حكومه‌تیه‌كان له‌ لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ له‌ سه‌ر ئه‌ساسی به‌ربه‌ركانێى توند و تیژی پارێز بكرێته‌ شێوازكی سه‌ره‌كی خه‌بات و هه‌وڵ بۆ رزگاری.
٥. چالاكی NGO كان و راگه‌یاندنی به‌رده‌وام له‌ سه‌ر داخوازیه‌كانی نارِازییان و هه‌روه‌ها پشتگری مه‌عنه‌وی ئامریكا و یه‌كیه‌تی ئوروپا له‌ گۆرِانكاریه‌كانی ئۆكراین ، ئه‌و جوڵه‌ی به‌ قوه‌ت كرد و روحێكی تازه‌ و كارای پێدا . راكێشانی رای جیهانیان و ئه‌و دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌نیانه‌ و پشتیوانیان بۆ ئه‌نجامی كاری شیاو له‌ كاتی ناره‌زایه‌تیه‌كان بۆ ئێمه‌ش پێویسته‌ . 
٦. رووسیا به‌م شكسته‌ ئه‌بێت له‌ به‌ره‌ى ئێران و سوریا كه‌مێك پاشه‌كشه‌ بكات له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی كێشه‌كان له‌ سنووره‌كانی نزیك بۆته‌وه‌ و مه‌ترسی درووست كردووه‌ بو سه‌ر هه‌ڵدانی نارِه‌زایی خه‌ڵكی رووسیا دژی گه‌نده‌ڵی و دیكتاتۆریه‌تی پوتین . رژیمی ئاخوندیش بۆی ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ نابێت له‌وه‌ زیاتر له‌ سه‌ر كێشه‌ ناوه‌كیه‌كه‌ی پشت به‌ روسیا ببه‌ستیت و جه‌ماوه‌ری ئێرانیش باش ئه‌و بابه‌ته‌یان هه‌ست پیكردووه‌ و ئه‌بێت شكست و پاشه‌كشه‌كانی یه‌ك له‌ دوای یه‌كی روسیا و رژیم به‌ هه‌ند وه‌ربگرن .


ڕێکه‌وت: 2014-03-03 17:28:15
به‌شی ( ده‌رسه‌كانی ئۆكراین بۆ ئێران )







تاگی ئه‌رشیڤی خه‌بات مێدیا
خوێنه‌ران له کاتی گه‌ران بۆ ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ توانیویانه‌ ئه‌و نووسینه بدۆزنه‌وه‌

ده‌رسه‌كانی ئۆكراین ده‌رسه‌كانی ئۆكراین بۆ ده‌رسه‌كانی بۆ ئۆكراین بۆ ده‌رسه‌كانی ئۆكراین بۆ ئێران ده‌رسه‌كانی ئێران ئۆكراین ئێران ده‌رسه‌كانی ئۆكراین ئێران بۆ ئێران ده‌رسه‌كانی بۆ ئێران ئۆكراین بۆ ئێران ده‌رسه‌كانی ئۆكراین بۆ ئێران